JANIS JOPLIN
Janis Joplin Blues ve rock Müziğin en büyük vokalistlerinden biri olarak, aramızdan ayrılışından yıllar sonrada bizimle. Söz yazarı, besteci, asi tavırları kural tanımayan davranışları sahnedekiperformansı ile Beyaz Blues'un ve Rock müziğin en büyük kadın vokalisti.Gırtalktan çıkan ,yırtık ve hüzünlü sesi ile dinleyenleri bir anda büyüsü alyına alan etkkileyicisesin sahibi.28 yıllık kısa yaşamıa normal bir insan ömrünün bence üç katını sığdırmış ,durmaksızın kaçmakta olan mutluluğu kendiseçtiği yöntemleriyle aramış sonmundada buludğuna inanan ve inadığımız aşk ve sevgi abidesi .Rock'un Kraliçesi.
Janis Joplin 19 Ocak 1943'de Texas ,Port Arthur'da doğdu.Orta halli bir ailenin çocuğu olarak hırçın tavırları ile ilerisiiçin çevresine o günlerden ışık saçıyordu.Babası birşirkette işci anneside üniversitede memur olarak çalışıyorlardı.Tipik bir Amerikan ailesiolarak cocuklarının geleceği hakkında planlar yapıyorlardı.Fakat Janis duygusdal bir çocuktu ve pek fazla arkadaşıda yoktu.Onun tek dostu daha lise çağlarından başlayarak müzikti,O geleceğini çiznmişti,müzik.14 Yaşında iken folk ve blues şarkılarını dinlemeye başlamış ,ileride en büyük idolüolacak Besie Smith ,Lead Belly ve Odetta'nın albümleri dinliyor yalnızlığını ve mutsuzluğunu onlarla paylaşıyordu.Bununla kalmayıpo dönemde hicbir arkadaşının okumadığuı kadar kitap okuyor ,büttün dikkatinişiirlere,insan yaradılışı ,maneviyatı ve yapısını anlatan kitaplara veriyordu.Dinlediği müzik,tavır ve davranışları dolayısıyla arkadaşlaru ve komşularından tepkigörüyordu.Lise yılları Janis için kabus gibi geçiyordu.Knedi kendine Texas'ın ona göreolmadığını ,insanların ve ailesinin onu anlamadığını düşünüyordu.
17 Yaşına geldiğinde üzerinde bir tişört ve jean ile evden ayrıldı .Bu arada Janis ileride dahada olgunlaşacak 3 oktavlık nitelikli sesininde bu dönemde farkına varıyordu.Evden ayrıldıktan sonra ilk olarak Houston (Texas) da Western ve Country muzik kuluplerinde çalışmaya başlıyor.The Waller Creek Boys üçlüsüyle birlikte R.Powell St.John (İlerinde Mother Eart Topluluğunun üyesi olacak) ile çalışıyor .13th.Floor Elevator topluluğu için şarkılar yazıyor aynı zamanda.Bu birkaçyıl süresince otostop yaparak,,çalışarak,çeşitli yerlerde konaklayarak ,büyük ilgiduyduğu ve katılmayı düşündüğü San Fransico bohem yaşamına ve çiçek cocuklarına ulaşmak için Frisco'ya gidiyor.Nort Beach kluplerinde Jorma Koukunen gibi ileride Jeferson Airplane'in üyesi olan müzisyenlerle çalışarak tecrübesini arttırıp kendini gösteriyordu.Fakat zaman zaman burdaki hayat Janis için oldukça zorlu geçiyordu,LSD ve alkolle ilk tanışmları geçekleşiyor ,cok sık iş değiştiriyor hatta bir ara işliz kalıp işssizlikücreti dahialıyor .1965 sonları 66 başlarında San Fransisco'nun çeşitli barlarında çalışıp vokal yeteneği ve değişik sesiile dikkatleri üzerine çekiyordu. Bu arada yüksdek okula kaydını yaptırıyor eskiden beri düşlediği S.F'nun hippy gençlik gruplarına katılıyordu.Sevgi,barış,kardeşlik,dejenere olmuş sistemin kurallarına karşı geliştirilen alternatif yaşam tarzı ,savaş karşıtı bir dünya hayalleri ve sevginin tek güç olduğu dünya hayalleri ve LSD onu düşlediği yaşam şekliydi.Çeşitli grup ve örgütlere katılıyor ama peşinden ömrü boyunca koşacağı mutluluğu bir türlü yakalayamıyordu, içki ve bağımlılık yapan maddeler tektesellisi oluyordu .Olayların umduğu gibi gelişmemesi onun Texas'a geri dönmesine sebep oluyordu.Geri dönmesine sebep daha sonra söylediği "Oranın sahip olduğu değerler artık beniöiçin bozulmuştu" açılaması dönüş nedenini anlatıyordu.
Texas'da tekmutluluğu müzikti Country ve Western topluklarında vokalistlik yaptı.Giyim tarzı ve Hippy yaşam biçini ile ailesi ve cevresi tarafından tepkiyle karşılaştı.Ailesinin onun hakkında yaptuığı evlilikplanlarını duyunca ,zaten baştan beri karşı olduğu bu olay karşısında Texas'ı terk etti ve 13.th Floor Elevetor'a geri döndü.
Bu arada 1965'de kurulmuş olan Big Brother And Holding Company adlı grup vokalist aramaktadır.Birçok kişiyi denerler ama aradıklarını birtürlü bulamazlar.Grubun menejeri ,aynı zamanda Janis'in arkadaşı olan Chet Helms daha önce dinlediği ve çok beğendiği Janis'i gruba önerir ve Janis'e haber göndererek San Fransisco'ya gelmesini söyler.
San Fransisco o dönemimen haraketli şehirlerinin başında geliyordu,Hippy haraketiiyice güçlenmiş ,kalıplaşmış kokuşmuş egemen sistemin değer yargılarına başkaldırı yoğunlaşmıştı. Bu yeni kuşak kendine özgü yeni bir yaşam tarzı uyguluyor ve sözcülerinide kendi aralarından seçiyordu.Bu şehir birmüzih ve alternatif yaşam şehri ahline gelmişti, dönemin ünlü gruplarının gösterileri birer toplu gmösteriye hatta ayine dönüşüyordu burada. Bu görüntü ilk anda Janis'i tedirgin etmişti.
Big Brother and Holding Copmany bu arda küçüklokallerde çalıyordu.Janis'in daha önce Rock vokalistiliği üzerine tecrübe yapmamışolamsı ancak onun büyük yeteneği ve küçük yaştan beri çalışması onunla denemöe yapmaları için yeterlioldu ve bunu sonucunda Janis hemen gruba dahil edildi. İlk olarak Avaloon Ballroomda sahneye çıkmaya başlarlar.Daha önce rock söylememeiş olan Janis ilk birkaç konserdeki tepkilerden sonra üstün vokal yeteneği ve tüm duygularını ve enerjisini harakete geçiren müzikle, sahnedeki tavır haraket ve şovlarıyla grubun önüne geçmeye başlamıştır.Sahnede gösterdiği bu performans onun Edith Piaf'ın rock versionuna benzetilmesini sağlamıştır.
1966 Yılında Grup Mainstream firmasıyla anlaşmaimzaladı ve ilk albümlerini bu etiket altında "Big Brothers And Holding Company " ismiyle çıkardılar.Bu albümve daha sonrakki başarılı çalışmaları dolayısıyla1967 yılında Montreux Jazz Festivaline (Fransa) davet edildiler.Bu konser Janis için birdönümnoktası olacaktır.Haziran ayında sahneye çıktıklarında "Love is a like a ball and chain" parçası ile tümMontreux'ü derinden etkilerve büyük alkış alır.Janis rock dünyasının devleri Jimi Hendix ,Ottis Redding,Mamas and Papas'ın arasından sıyrılarak büyük ilgi uyandırır.Janis sahnede güçlü ve heyecan vericisesi ile syircillerle kolay dialog kuruyor ve onlarla bütünleşebilmeyi kolayca sağlayabiliyordu.Kendi enerjisini seyircisine aktarabilyor, müthiş bir bütünlük yaratabiliyordu,festibvalin yıldızıydı O.Buradaki bu başarısı Amerika'da yankı uayndırır.Amerika'ya dönüşlerinde albümleri 68. numaraya cıkar .İlk önemli konserlerini New York'da Anderoon Theatre'de verirler.Büyük ilgi ve beğeni toplamalarının yanısıra Janis'in sahnedeki tavırları,ifade etmek istediği şeyleri kendine özgü tavırlarla ve istediğince ifade etmesi ,başkaldırıcı yönü dolayısıyla özellikle tutucu Amerikan basınından tepki görür ,fakat bu Janis'in yeteneğini inkar ettiremez.Androon Theatre'deki konserin Village Voice'deki cıkan yorumunda "Janis Joplin 2.caddede izleyenleri büyüledi.Janis herşeydi.Dönemin şovlarıyla ve karizmalarıyla ünlü iki yıldızı Jim Morrison ve Jimi Hendix'e Janis'de eklendi.Sahnedeki sexy şovu ve davranışları genel anlamda iyi olmayabilir ama Janis doğru bildiğini yapıyor,inadığı gibi davranıyordu.
Sahnedeki haraketleri ,dans edişi ,vicudunu ve belini kıvırışları Besie
Smith'e sahne perfıormasıda Aretha Franklin'le başlayıp James Brown'a devam
eden bir bütünleşmeylesona eriyordu.Sahnediki özgür davranışlarıyla seyirciyle
kolay bütünleşiyor ,saf ve coşkulu seyircilerin desteğiyle inanaılmaz
performans yakalıyor neredeyse o sahnenin üğzerindeyen hiçbir kural kalmıyor,Janis
,müziği ve sonrası kendiliğinden geliyordu."
B.B.H.C ve Janis'in başarıları 1968'de Colombia Records'la anlaşmalarına sebep olur ve şirketle ikinci albümleri "Cheap Trills" piyasaya ağustos ayında çıkar.Albüm tam anlamıyla olay olur.Janis'in o gırtlaktan gelen alkol,uyuşturucu ve sigara ile yıkanmış ,olgunlaşmış sesi ""Peace of my heart" ,"Summer Time" gibi parçalarla grubun önüne çıkar.Özellikle Summertime daha ilk notları ve meleodisiyle insanı alıp uzaklara götüren Janisişn o efsanevi vokalini ilk dinleyişte herkese hissettirebilecek Rock tarihinin gelmiş geçmiş en iyi baladlarından biridir.Bugünde bence halen bu özelliğinikorumaktadır.Albüm Ekimayında 1.Numaraya ulaşır ve 8 hafta 1 numarada kalır.İlk 45'lik down on me 43.sıraya kadar yükselir.Peaceof my heart'da 8numaraya...Kasım ayında listelerde oldukçabaşarılıdırlar.aynı ay içinde Mainsterametiketiyle Coo Coo 84 numaraya cıkar listelerde...
Bunca liste başarısı ve olağanüstü bir albüme rağmen Janis'in üstün performansının gurubun önüne geçmesi kişisel çelişmeleri ön plana çıkardı,kavgalar çoğaldı.Janis artık kavga ve çekişmelerden bıkmıştı,yine işler istediği gibi gitmiyordu.Artık sınır noktasına gelmişlerdi,söylentiler 1 Aralıkta verdikleri konserden sonra doğrulandı ve grup dağıldı.Janis gruptan ayrıldıktan sonra18 Aralık 1968'de Sam Andrew(Gitar) ismi zaman zaman Squezze yada the Janis Japolin Ruve olarak konserelere cıkmaya devam ederler.Bu ilk konserleri 21 Aralıkta Memphiss'de ,14-18 Şubat 1969'da New York'da Fillmore East'de olur.
Grup Şubat ayında Marcus Doubledy (trompet),Brad Campbell(Bass),Tery Clements(Sax.) katılımıyla Kozmik Blues Band ismini alır.
Yoğun konser turları başlamıştı ,Janis bu turlar sırasında alkol ve uyuşturucu problemini yoğun bir şekilde yaşıyor ,konserlerinde olaylar çıkıyor,zaman zamanda tutuklanıyordu. 15 Kasım 1969'da Tampa Florida'da polise küfür etmekten dolayı tutuklandı,ama daha sonra dava düştü.Davranış biçimi,tarzı ve yaptıkları dolayısıyla basının bir kısmından ve Amerikan ailelerinden tepkiler alıyordu .Konserler için gittiği bazı bölgelerin yerel gazetelirinde zaman zaman bununla alakalı olarak ' Anneler kızlarınızı koruyun Janis Joplin şehrimize geliyor ' şeklinde manşetlerine rastlanıyordu.Janis'in grupla problemleri , diğer grup elemanlarının Janis'i çekememesi nedeniyle artıyor,alkol ,uyuşturucu ve ucuz zevkler Janis'in zevkleri oluyor bu onu hayattan uzaklaştırıyordu .Mutluk ona çok uzaktı.
Janis bu dönemde konserlerine devam etti .İngilterede 21 Nisan 1969'da Royal Albert Hall'da ,agustosta Texas International Festivalinde ,Atalanta Pop Festivalinde ve iki günde New Orleans Pop Festivalinde sahne aldı.
Bu yoğun konserlerin ardından eylül 1969'da "I got'dem all Kosmic Blues ,Again Mama" isimli albümü piyasaya çıktı.Albim ekim ayında listelerde 5 numaraya kadar yükseldi.Bu başarılara rağmen 1970'in başında problemlerin doruk noktasına ulaşmasıyla Kosmic Blues Band dağıldı.Janis'in şansı grup anlamında bişrtürlü yaver gitmiyordu.Artık yalnızca kendi istediğini yapabilecek ,özgürce ,rahatça çalışabilecek bir grup istiyordu.Grubu kurmadan önce nisan ayında yeniden kurulan Big Brother And Holding Company ile buluştu,ama bu saece bir buluşmaydı artık birlikte devam etmeleri söz konusu değildi.
Mayıs ayında tesadiflerin bir araya getirmediği bir grup olacak olan Full Tilt Boogie Band kuruldu.Eski gruptan Campbell ve Till ile Richard Bell(Piyano),Ken Pearson(Organ) ,Clark Pearson(Davul) dan oluşuyordu yeni grup.Artık Janis'in iyi anlaşabildiği bir grubu olmuştu,mutluluğu yakalamaya yaklaşmıştı,cümkümüzik çalışmaları mutlu ve huzurlu geçerse O da mutlu oluyordu. 6 Agustosta New York Shea Standyumunda düzenlenen Savaş alehtarı büyük bir Rock Festivalinde sahne aldılar.Ayrıca Janis kendisinin örnek aldığı Bessie Smith'e vefa borsunu ödemek için 1967'de bir trafik kazası sonucu sefalet içinde ölen sanatçının mezarına bir anıt yaptırdı ve mezarını da ziyaret ederek vefa borcunu bir nebzede olsa ödemiş oldu.
Janis 15 Agustos'ta Texas'da doğduğu şehir olan Port Arthur'da sahneye çıktığında son konserine çıktığını bilmiyordu. Eylül ayında Hollywood'da yeni bir albüm için stüdyoya girerler ,çalışmaları çok iyi gitmektedir.Fakat Janis'in o güne kadar yakınlığını hiçbir zaman kesmediği olkol ve uyuşturucular onun sonunu yaklaştırmaktaydı.
Müzik dünyası Jimi Hendrix gibi bir devini 15 gün önce kaybetmenin üzüntüsünü yaşıyordu. 3 ekimi 4 ekime bağlayan gece son defa birşeyler mırıldandı ve sabah odasında o aradığı ama birtürlü ulaşamadığı mutluluğuna belkide ulaşmış olarak bulunduğunda kolundaki iğne izleri durumunu gözler önüne seriyordu.Janis Ölmüştü,ama sonsuza dek Rock Müziğin Kraliçesi olacak efsanesi yeni başlıyordu.
Pearl (Janis'in arkadaşlarının ona verdiği isimdir.) isimli son albümü ancak ölümünden sonra piyasaya çıkabildi Albüm 1971 yılı Şubat ayında listelerde 1 numaraya ulaştı ve dokuz hafta yerinde kaldı.Çok başarılı bir çalışmaydı, bir Kris Kristeferson bestesi olan " Me and Boby Mc Gee" single listelerinde 1 numara oldu.Albüm nisan ayında İngilterede 50 numaraya ulaştı.Haziran ayında "Cry Baby " ve üstün vokal gücünü ve yeteneğini ensturmansız bir şekilde seslendirerek gerçek Janis ve vokalini gözler önüne serdiği "Mercedes-Benz" listelerde boy gösterir.Pearl tüm dünyada büyük başarı kazanır.
Ölümünden sonra basında ardından çıkanlar her Efsanenin ardın olduğu gibi günah çıkarırı nitelikte yazılar ve belkide onu yalnızlığa ve mutsuzluğa iten sebepler için birere koca hiç olan özürlerdir,kimbilir duymuşmudur acaba?
Janis blues müziğinin derinlilerini keşfetmiş ve geleneğini devam ettiren bir sembol haline gelmiş bir sanatçıdır.Bu özelliği özellikle Pearl albümünde açıkça belli olmaktadır.Genelde olduğu gibi parçalarında yalancı aşklardan,sahte sevgilerden,yoksulluktan,evden kaçan kızlardan,sexten,uyuşturucudan ve tabii sevgiden bahsetmiştir.
Öldüğünde 27 yaşında olan Janis kadın sesinin Rock ve Blues müzüğindeki yerinin önemini evrensel boyutlara ulaştırmış,kendinden sonraki Erkek yada Kadın Rock sanatçılarına örnek olmuş ( sahne performansı ,şarkı söyleme biçimi ve sahne üzerindeki duruşuyla) asi bir KRALİÇEYDİ.
Ölümünden sonra müzik dünyası önemini anlamış yada onu bir piyasa değeri olarak görmüş ve bu dönemde birçok toplama ve konser albümleri yayınlanmıştır.1972 yılında Full Tilt ve Big Brother and Holding Company'i çıktığı konserlerden toplanan "Inconcert "Albümü yayınlandı .1973'de "GreateST Hits Of Janis Joplin" cıktı ve 37 numaraya kadar yükseldi listelerde. 1975 'de Big Brother'a katılmadan önceki 1963-1965 döneminden alınma bir filimden Folk ve Blues Muzik yorumlarını içeren "Janis" isimli bir albüm daha piyasaya cıkarıldı.
"Evet bu yazıyı bundan tam 10 yılönce yazdığımda aramızdan ayrılışının 22 .Yılında onu en iyi anlama yolunu Onu dinlemek olduğunu söylemişim bugün yani 32 Yıl sonrada o cümlemle bu yazıyı bitiriyor ve herkimki bu yazıyı okur ve etkilenip dinlerse bunun bana büyük mutluluk vereceğini söylemek isterim."
Evet Janis Joplin bundan tam 22 yıl önce bu dünyadan ayrıldı .Onu en iyi anmanın Onu dinleyerek olduğuna inanıyor ve dinliyoruz.Seni Seviyoruz JANİS ve daima seveceğiz.22 değil 222 sonra bile,seninle başka yerlerde buluşma dileğiyle.
Orjinal Metin Yazım:
© Şeref Solmazer
© ROCK DÜNYASI MÜZİK KÜLTÜR DERGİSİ -SAYI 8 - EKİM -KASIM -1992
Düzenleme :
© Şeref Solmazer -2002